มหาภารตยุทธ กรุณา-เรืองอุไร กุศลาลัย แปลและเรียบเรียง

นี่คือสรุปเนื้อหาจากหนังสือ “มหาภารตยุทธ” ซึ่งแปลและเรียบเรียงโดย กรุณา-เรืองอุไร กุศลาสัย

ภาพรวม

“มหาภารตยุทธ” เป็นมหากาพย์ที่บอกเล่าเรื่องราวความขัดแย้งและการสู้รบระหว่างพี่น้องสองตระกูล คือ เการพ และ ปาณฑพ ซึ่งสืบเชื้อสายมาจากบรรพบุรุษเดียวกันคือท้าวภรต สงครามครั้งนี้เป็นการต่อสู้ระหว่างฝ่ายธรรมะและอธรรม ณ ทุ่งกุรุเกษตร หนังสือฉบับนี้เป็นการแปลและเรียบเรียงในรูปแบบร้อยแก้ว โดยแบ่งเนื้อหาออกเป็น 18 บรรพ (ตอน)

สรุปเนื้อหาตามบรรพ

บรรพที่ 1: อาทิบรรพ (ตอนเริ่มต้น)

• ต้นกำเนิด: กล่าวถึงการสร้างโลกและกำเนิดของราชวงศ์กุรุ ฤาษีวยาส (หรือ กฤษณะ ไทวปายนะ) ผู้รจนามหากาพย์เรื่องนี้ ได้กำเนิดจากฤาษีปราศรกับนางสัตยวดี
• กำเนิดตัวละครหลัก:
  • ภีษมะ: กำเนิดจากท้าวศานตนูกับพระแม่คงคา มีนามเดิมว่าศานตนพ หรือ คางเคยะ ภายหลังได้ให้สัตย์ปฏิญาณว่าจะไม่แต่งงานและไม่ครองราชย์ เพื่อให้โอรสของนางสัตยวดี (ชายาอีกองค์ของพระบิดา) ได้สืบราชบัลลังก์ จึงได้รับสมญาว่า “ภีษมะ”
  • ธฤตราษฎร์ และ ปาณฑุ: เมื่อราชาวิจิตรวีรยะ (โอรสท้าวศานตนูกับนางสัตยวดี) สิ้นพระชนม์โดยไม่มีโอรส นางสัตยวดีจึงให้ฤาษีวยาสทำพิธี “นิโยค” กับมเหสีม่ายทั้งสอง นางอัมพิกาให้กำเนิด ธฤตราษฎร์ ซึ่งเนตรบอด ส่วนนางอัมพาลิกาให้กำเนิด ปาณฑุ ซึ่งมีผิวขาวซีด
  • เการพ และ ปาณฑพ: ท้าวธฤตราษฎร์อภิเษกกับนางคานธารี มีโอรส 100 องค์และธิดา 1 องค์ เรียกว่า “เการพ” มี ทุรโยธน์ เป็นพี่ชายคนโต ส่วนท้าวปาณฑุมีมเหสีสององค์คือนางกุนตีและนางมาทรี แต่เนื่องจากต้องคำสาปมิให้มีบุตรได้ นางกุนตีจึงใช้มนตร์อัญเชิญเทพเจ้ามาประทานโอรส 3 องค์ คือ ยุธิษฐิระ (จากพระธรรมเทพ), ภีมะ (จากพระวายุ), และ อรชุน (จากพระอินทร์) และได้สอนมนตร์ให้นางมาทรีจนมีโอรสแฝดคือ นกุล และ สหเทพ (จากพระอัศวิน) โอรสทั้ง 5 นี้เรียกรวมกันว่า “ปาณฑพ”
• ความขัดแย้งในวัยเยาว์: ฝ่ายเการพโดยเฉพาะทุรโยธน์ อิจฉาความสามารถของฝ่ายปาณฑพ โดยเฉพาะความแข็งแกร่งของภีมะ ทุรโยธน์วางแผนกำจัดภีมะด้วยยาพิษและถ่วงน้ำ แต่ภีมะรอดชีวิตมาได้ด้วยความช่วยเหลือจากพญานาควาสุกรี
• แผนร้ายที่เมืองวารณาวัต: ทุรโยธน์วางแผนเผาพี่น้องปาณฑพและพระนางกุนตีทั้งเป็นในตำหนักที่สร้างด้วยวัสดุติดไฟง่าย แต่มหามติวิทูรล่วงรู้แผนการและได้ช่วยเหลือให้ทั้งหมดหนีรอดมาได้ผ่านอุโมงค์
• สยุมพรนางเทราปที: พี่น้องปาณฑพปลอมตัวเป็นพราหมณ์เข้าร่วมพิธีสยุมพรของเจ้าหญิงเทราปที (หรือกฤษณา) ธิดาท้าวทรุปัท อรชุนเป็นผู้เดียวที่สามารถยิงธนูชนะการประลองได้ ด้วยคำพูดที่ไม่ได้ตั้งใจของพระนางกุนตี ทำให้นางเทราปทีต้องเป็นชายาร่วมกันของพี่น้องปาณฑพทั้ง 5 คน

บรรพที่ 2: สภาบรรพ (ตอนว่าด้วยสภาเมือง)

• การสร้างกรุงอินทรปรัสถ์: หลังจากกลับมายังหัสตินาปุระ ท้าวธฤตราษฎร์ได้แบ่งราชอาณาจักรให้ฝ่ายปาณฑพไปครองครึ่งหนึ่ง คือเขตขาณฑวปรัสถ์ ซึ่งต่อมาได้รับการบูรณะและขนานนามใหม่ว่า “อินทรปรัสถ์”
• การสร้างสภาเมือง: มัยทานพ ผู้รอดจากเหตุการณ์ไฟไหม้ป่า ได้สร้างสภาเมืองที่งดงามวิจิตรตระการตาให้แก่นครอินทรปรัสถ์เพื่อเป็นการตอบแทนบุญคุณ
• เกมสกา: ฝ่ายเการพได้ท้าทายยุธิษฐิระให้มาเล่นสกา ยุธิษฐิระพ่ายแพ้และสูญเสียทรัพย์สมบัติ ราชอาณาจักร น้องชายทั้งสี่ ตนเอง และสุดท้ายคือนางเทราปที
• การหยามเกียรตินางเทราปที: ทุหศาสัน น้องชายของทุรโยธน์ ได้กระทำการลบหลู่เกียรตินางเทราปทีอย่างรุนแรงโดยการกระชากผ้าส่าหรีของนางในที่ประชุมสภา เหตุการณ์นี้เป็นชนวนสำคัญที่นำไปสู่สงครามมหาภารตะ
• การเดิมพันครั้งสุดท้าย: ฝ่ายปาณฑพได้รับอิสรภาพคืน แต่ถูกท้าทายให้เล่นสกาอีกครั้ง โดยมีเงื่อนไขว่าหากแพ้จะต้องเนรเทศตนเองไปอยู่ในป่าเป็นเวลา 12 ปี และต้องซ่อนตัวไม่ให้ใครพบในปีที่ 13 ซึ่งฝ่ายปาณฑพก็พ่ายแพ้อีกครั้ง

บรรพที่ 3: วนบรรพ (ตอนว่าด้วยการเดินป่า)

• ชีวิตในป่า: พี่น้องปาณฑพและนางเทราปทีใช้ชีวิตอยู่ในป่าเป็นเวลา 12 ปี
• การแสวงหาอาวุธทิพย์: อรชุนได้ออกเดินทางเพื่อบำเพ็ญตบะและแสวงหาอาวุธทิพย์เพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการรบในอนาคต

บรรพที่ 4: วิราฏบรรพ (ตอนว่าด้วยการซ่อนตัวในเมืองวิราฏ)

• การปลอมตัว: ในปีที่ 13 พี่น้องปาณฑพและนางเทราปทีได้ปลอมตัวเข้าไปรับใช้ท้าววิราฏ กษัตริย์แห่งแคว้นมัตสยะ
  • ยุธิษฐิระเป็นพราหมณ์ที่ปรึกษา
  • ภีมะเป็นพ่อครัว
  • อรชุนเป็นครูสอนนาฏศิลป์ (ปลอมเป็นกะเทย)
  • นกุลเป็นผู้ดูแลม้า
  • สหเทพเป็นผู้ดูแลวัว
  • นางเทราปทีเป็นนางกำนัล
• การเปิดเผยตัว: เมื่อสิ้นสุดระยะเวลาซ่อนตัว ฝ่ายเการพได้ยกทัพมารุกรานเมืองวิราฏ ฝ่ายปาณฑพได้ช่วยปกป้องเมืองไว้และเปิดเผยตัวตนที่แท้จริง

บรรพที่ 5: อุโทยคบรรพ (ตอนว่าด้วยความพยายาม)

• การเจรจาสงบศึก: ฝ่ายปาณฑพพยายามเจรจาขอราชอาณาจักรคืนโดยสันติ โดยมีพระกฤษณะเป็นทูต
• ความล้มเหลว: ทุรโยธน์ปฏิเสธข้อเสนอทั้งหมดและยืนกรานที่จะไม่ยอมมอบแผ่นดินให้แม้แต่ปลายเข็ม ทำให้สงครามเป็นสิ่งที่ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้
• การเตรียมทัพ: ทั้งสองฝ่ายเริ่มรวบรวมกำลังพลและพันธมิตรเพื่อเตรียมทำสงคราม

บรรพที่ 6: ภีษมบรรพ (ตอนว่าด้วยท้าวภีษมะ)

• ภควัทคีตา: ก่อนสงครามจะเริ่มขึ้น อรชุนเกิดความท้อแท้ใจที่จะต้องสู้รบกับญาติพี่น้องและอาจารย์ พระกฤษณะซึ่งทำหน้าที่เป็นสารถีให้แก่อรชุน ได้ให้คำสอนเรื่องหน้าที่และธรรมะ ซึ่งเนื้อหาส่วนนี้คือคัมภีร์ “ภควัทคีตา”
• ท้าวภีษมะเป็นแม่ทัพ: ท้าวภีษมะรับตำแหน่งแม่ทัพสูงสุดของฝ่ายเการพและนำทัพสู้รบอย่างกล้าหาญเป็นเวลา 10 วัน
• การสิ้นชีพของภีษมะ: ภีษมะพ่ายแพ้ด้วยฝีมือของอรชุน โดยมีศิขัณฑิน (ผู้ซึ่งในชาติก่อนคือนางอัมพาที่ผูกแค้นภีษมะ) เป็นสาเหตุสำคัญ แต่เนื่องจากได้รับพรให้ตายได้ตามใจปรารถนา ภีษมะจึงยังไม่สิ้นใจในทันที แต่ได้นอนรอความตายอยู่บนเตียงลูกศร

บรรพที่ 7: โทรณบรรพ (ตอนว่าด้วยอาจารย์โทรณะ)

• โทรณาจารย์เป็นแม่ทัพ: หลังจากภีษมะสิ้นชีพ โทรณาจารย์ได้รับแต่งตั้งเป็นแม่ทัพสูงสุดของฝ่ายเการพ
• การสิ้นชีพของอภิมันยุ: อภิมันยุ โอรสของอรชุน ได้บุกทะลวงค่ายกลของฝ่ายเการพแต่เพียงผู้เดียวและถูกสังหารอย่างไม่เป็นธรรม
• การสิ้นชีพของโทรณาจารย์: ฝ่ายปาณฑพใช้อุบายตะโกนว่า “อัศวัตถามา (ชื่อเดียวกับบุตรของโทรณาจารย์) ตายแล้ว” ทำให้โทรณาจารย์เสียใจและวางอาวุธลง จึงถูกธฤษฏะทยุมันสังหาร

บรรพที่ 8: กรรณบรรพ (ตอนว่าด้วยกรรณะ)

• กรรณะเป็นแม่ทัพ: กรรณะขึ้นเป็นแม่ทัพของฝ่ายเการพ
• ความจริงเปิดเผย: พระนางกุนตีได้เปิดเผยความจริงว่ากรรณะเป็นบุตรของนางและเป็นพี่ชายของเหล่าปาณฑพ
• การสิ้นชีพของกรรณะ: กรรณะถูกอรชุนสังหารในสนามรบหลังจากรถม้าของเขาติดหล่ม

บรรพที่ 9-18 (ตอนท้ายและบทสรุป)

• ศัลยบรรพ: ท้าวศัลยะเป็นแม่ทัพต่อ และถูกสังหารโดยยุธิษฐิระ
• เสาปติกบรรพ: อัศวัตถามา บุตรของโทรณาจารย์ ลอบเข้าไปสังหารทหารและโอรสของฝ่ายปาณฑพที่เหลืออยู่ในค่ายตอนกลางคืนเพื่อล้างแค้น
• สตรีบรรพ: กล่าวถึงความโศกเศร้าของเหล่าสตรีจากทั้งสองฝ่าย โดยเฉพาะพระนางคานธารี
• ศานติบรรพ และ อนุศาสนบรรพ: เป็นตอนที่ยาวที่สุด ภีษมะซึ่งนอนรอความตายอยู่บนเตียงลูกศรได้ให้โอวาทแก่ยุธิษฐิระในเรื่องราชธรรมและหน้าที่ของผู้ปกครอง
• อัศวเมธิกบรรพ: ยุธิษฐิระประกอบพิธีอัศวเมธ (ปล่อยม้าอุปการ) เพื่อประกาศความเป็นจักรพรรดิ
• อาศรมวาสิกบรรพ: ท้าวธฤตราษฎร์ พระนางคานธารี และพระนางกุนตี สละราชสมบัติออกบำเพ็ญพรตในป่าและสิ้นชีวิตในกองไฟป่า
• เมาสลบรรพ: เกิดเหตุอาเพศขึ้นในหมู่กษัตริย์วงศ์ยาทพ (วงศ์ของพระกฤษณะ) จนรบราฆ่าฟันกันเองจนสิ้นวงศ์
• มหาปรัสถานบรรพ และ สวรรคาโรหณบรรพ: พี่น้องปาณฑพทั้งห้าและนางเทราปทีสละราชสมบัติออกเดินทางสู่เทือกเขาหิมาลัยเพื่อสละโลก ในท้ายที่สุด ยุธิษฐิระเป็นผู้เดียวที่สามารถเดินทางไปถึงสวรรค์ได้ทั้งยังมีชีวิตอยู่